Οικονομία Πρόσωπα Στέλιος Ορφανάκης

Πως οδηγήθηκε η Ελλάδα με τραπεζικό σύστημα zombie

*Του Στέλιου Ορφανάκη

Σήμερα, στο τραπεζικό μας σύστημα, οι συνολικές καταθέσεις – συμπεριλαμβανομένων των repos και των money market funds- είναι περίπου 165 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η συνολική έκθεση των τραπεζών μας σε δάνεια πάσης φύσεως είναι περίπου 178 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια (NPL) φθάνουν στα 85 δισεκατομμύρια  ευρώ, διαμορφώνοντας τον αντίστοιχο δείκτη NPL περίπου στο 48%. Αν συγκρίνουμε την κατάσταση με το τι συμβαίνει στο Ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα συνολικότερα, θα δούμε ότι το ύψος των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων (NPL – Non-Performing Loan) στις Ευρωπαϊκές τράπεζες στα τέλη του 2017 ξεπερνούσε το 1 τρισεκατομμύριο ευρώ. Το αντίστοιχο ποσό για τις μεγαλύτερες τράπεζες της Ευρώ Ζώνης (Ε.Ζ) ξεπερνούσε τα 880 δισεκατομμύρια και αντιπροσωπεύει περίπου το 6.2% του συνολικού ποσού των δανείων που έχουν εκδοθεί όταν το αντίστοιχο ποσοστό στις ΗΠΑ είναι 1.3% και στο Ηνωμένο Βασίλειο που αποχωρεί από την ΕΕ είναι στο 0.9%. Είναι ξεκάθαρο ότι ο Ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας είναι ο αδύναμος κρίκος μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Όπως επίσης είναι φανερό ότι η Ελλάδα περίπου δεν έχει τραπεζικό σύστημα. Το εξαφανίσαμε!

Η εξαφάνιση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος δεν είναι κάτι που έγινε σε μια στιγμή ή στη θητεία μιας κυβέρνησης. Οι βάσεις είχαν μπει πολύ νωρίτερα. Γενικότερα, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα είτε δούλευε για το κράτος – δεκαετία του ‘70 και ‘80- είτε δούλευε με το κράτος. Δεν είναι τυχαίο ότι πριν τη λήξη της δεκαετίας του ‘90 το Ελληνικό κράτος έλεγχε είτε άμεσα είτε έμμεσα περίπου το 70% του τραπεζικού συστήματος. Δυστυχώς, την πρώτη δεκαετία της δεύτερης χιλιετίας, ενώ φαινομενικά το κράτος δεν είχε το μετοχικό έλεγχο των τραπεζών και έπρεπε να ασκεί μόνο εποπτεία, πρακτικά συνέβαινε να είναι ο καλύτερος συνεργάτης/πελάτης με τις τράπεζες.

Φθάνοντας στο 2010, το Ελληνικό κράτος είχε ένα χρέος της τάξης των 330 δισεκατομμυρίων ευρώ, όπου περίπου το 30% αυτού, δηλαδή περίπου 100 δισεκατομμύρια, ήταν σε Ελληνικά χέρια. Από αυτό περίπου το 43% – σύμφωνα με στοιχεία του ΟΔΔΗΧ στο ΓΡΑΦΗΜΑ 1 – δηλαδή περίπου 43 δις ευρώ ήταν στα χέρια των Ελληνικών τραπεζών.

 

Το Ελληνικό τραπεζικό σύστημα κατά τα πρώτα χρόνια της κρίσης, που κτύπησε την Ελλάδα, κλήθηκε να συμμετάσχει στο σχέδιο συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα για την αναδιοργάνωση του Ελληνικού χρέους. Το κόστος αυτής της συμμετοχής έφθασε τα 40 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της έκθεσης για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του Ελληνικού τραπεζικού τομέα, που εκδόθηκε το Δεκέμβριο του 2012. Σε αντάλλαγμα το κράτος έδωσε στις τράπεζες τη δυνατότητα, μέσω του αναβαλλόμενου φόρου, να έχουν πλήρη απαλλαγή από την υποχρέωση να καταβάλλουν φόρους επί των κερδών τους σε βάθος 30 ετών. Στην πραγματικότητα βέβαια οι τράπεζες έχασαν κεφάλαια και φορτώθηκαν με «λογιστικά κεφάλαια», που λογιστικά τουλάχιστον προσμετρώνται στα κεφάλαιά τους και μάλιστα ως tier 1 (ανώτερη κατηγορία).

Δυστυχώς η ζημιά των τραπεζών δεν έμεινε μόνο σε αυτά τα νούμερα, καθώς κλήθηκαν να διαχειριστούν ένα δανειακό χαρτοφυλάκιο, που κατά 40% είχε δοθεί σε εταιρείες ή σε δομές συμφερόντων του κράτους, όπως ΔΕΚΟ και ΟΤΑ, ενώ το υπόλοιπο ήταν λαβωμένο από την χωρίς πιστωτικό έλεγχο επεκτατική πολιτική, που άσκησαν σε όλους τους τομείς της οικονομίας, χωρίς να παίρνουν τις αντίστοιχες εξασφαλίσεις. Έτσι  δημιουργήθηκε η σημερινή τρύπα ή άνοιγμα – όπως θέλετε πείτε το – των 85 δισεκατομμυρίων ευρώ των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων (NPL).

Το αδιέξοδο του Ελληνικού τραπεζικού συστήματος σήμερα δεν είναι μόνο το μέγεθος του ανοίγματος των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων αξίας 85 δισεκατομμυρίων ευρώ. Είναι ότι δεν έχει το ίδιο κεφάλαια για να δουλέψει, δεν έχει έσοδα για να υποστηρίξει επέκταση διότι η οικονομία έχει βαλτώσει, δεν έχει πρόσβαση σε φθηνά κεφάλαια. Το τελευταίο είναι συνέπεια της έλλειψης εμπιστοσύνης που υπάρχει στις ίδιες τις τράπεζες.

Δεν έχει υπάρξει ιστορικό προηγούμενο σε δυτικού τύπου οικονομία να έχουμε ανώνυμες εταιρείες, όπου εδώ και οκτώ χρόνια κανείς δεν γνωρίζει πόσα είναι τα ίδια κεφάλαια, δηλαδή η καθαρή τους θέση. Αυτό συμβαίνει στις τράπεζές μας. Κανείς δεν ξέρει ποια είναι η καθαρή τους θέση.

Άλλωστε η χρηματιστηριακή κατάρρευση των τραπεζών από το 2009 μέχρι και σήμερα τα λέει όλα. Αναλυτικότερα από το 2010 μέχρι τα τέλη του 2014 με κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ και μετά ΝΔ- ΠΑΣΟΚ, η Εθνική τράπεζα έχασε το 97% της χρηματιστηριακής της αξίας, ενώ από το 2015 έως σήμερα με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ έχασε άλλο ένα 98% από ο,τι είχε απομείνει (δείτε ΓΡΑΦΗΜΑ 2). Κι αν αυτά συνέβησαν στη ναυαρχίδα του τραπεζικού συστήματος, ίδια και χειρότερη είναι η εικόνα στις υπόλοιπες συστημικές τράπεζες.

Ο λόγος που κανείς δεν ξέρει την καθαρή θέση των τραπεζών είναι διότι όλες οι κυβερνήσεις, από το 2010 και μετά, δεν θέλησαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων άμεσα. Αντί αυτού δημιούργησαν νόμους που προστάτευαν τους υπερχρεωμένους δανειολήπτες, χωρίς να ελέγχεται η πραγματική οικονομική τους κατάσταση ή έκλειναν το μάτι σε όσους ήταν ασυνεπείς με νέες ευνοϊκότερες ρυθμίσεις. Φυσικά ούτε λόγος το ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ και ο ΣΥΡΙΖΑ να κάνουν μια διευκόλυνση σε όλους όσους έκοβαν από παντού για να είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους. Έπρεπε να φτάσουμε στη λήξη του 3ου μνημονίου και με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ ώστε στο νόμο Κατσέλη να προστεθεί η δυνατότητα να ελέγχεται ο προσφεύγων σε αυτόν για την πραγματική του οικονομική κατάσταση.

Το Ελληνικό τραπεζικό σύστημα στο τέλος του 2009 είχε τον δείκτη των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων στο 9.6%, ενώ ακριβώς πριν αναλάβει η σημερινή κυβέρνηση στην εξουσία είχε φθάσει στο 48.1%, όπως μπορείτε να δείτε στο ΓΡΑΦΗΜΑ 3 που ακολουθεί.

Ακόμη και σήμερα κανείς δεν ξέρει πόσο από αυτό το άνοιγμα των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων αξίας 85 δισεκατομμυρίων ευρώ είναι ανακτήσιμο, ενώ κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι η κατάσταση της οικονομίας δεν θα μεγαλώσει κι άλλο το άνοιγμα αυτό. Αυτή η κατάσταση έχει μετατρέψει τις τράπεζες σε ζόμπι ή αν θυμηθούμε μια γνωστή ατάκα του πρώτου Υπουργού Οικονομικών της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ θα λέγαμε:

«Αγάπη μου εξαφανίσαμε τις τράπεζες»

Στις ΗΠΑ, στη μεγάλη κρίση των δανείων μειωμένης εξασφάλισης (subprime loans) οι τράπεζες πήραν άμεσα τη ζημιά και προχώρησαν παρακάτω. Εννοείται ότι αυτό είχε ως συνέπεια να χάσουν οι τότε μέτοχοι τα λεφτά τους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις το κράτος ανέλαβε τη χρηματοδότηση των τραπεζών, παίρνοντας μετοχές τους, όμως άμεσα έγινε ο λογαριασμός και η οικονομία σε λιγότερο από δύο χρόνια βρήκε πάτο και από τα τέλη του 2008 είναι σε σταθερή δεκαετή ανάπτυξη. Μάλιστα στην κατάρρευση της Lehman Brothers οι διαδικασίες εκκαθάρισης της ήταν άμεσες και τα χρέη της αγοράστηκαν για 10cents στο δολάριο, ενώ η ελεγκτική εταιρεία Ernst & Young, που συνεργαζόταν μαζί της, πλήρωσε πολλά εκατομμύρια δολάρια πρόστιμο, τόσο στις αρχές, όσο και σε ομαδικές αγωγές (class actions) επενδυτών.

Η λύση λοιπόν είναι οι πολιτικοί να πάρουν την απόφαση οι Ελληνικές τράπεζες να κάνουν γρήγορα mark to market στο δανειακό τους χαρτοφυλάκιο. Αν και έτσι που άργησαν, αμφιβάλω αν θα βρουν market για να κάνουν το mark. Όμως αυτός είναι ο μόνος δρόμος επίλυσης του γόρδιου δεσμού των τραπεζών. Ας κάνουν τώρα ο,τι έκαναν στις ΗΠΑ, όπου οι μέτοχοι και όσοι ήταν εκτεθειμένοι σε δάνεια που δεν μπορούσαν να αντέξουν, πήραν τη ζημιά, με αποτέλεσμα η οικονομία να ανακάμψει γρήγορα σηκώνοντας και αυτούς που είχαν πέσει λόγω λάθος επιλογών τους. Εκτός και οι πολιτικοί μας τους θεωρούν Αμερικανάκια.

 

Σχολιάστε

Κάντε κλικ εδώ για να αφήσετε ένα σχόλιο

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.